การปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่หลีกเลี่ยงได้ (Avoided Emissions: AE) ในการบัญชีก๊าซเรือนกระจก: ทำความเข้าใจแนวคิดใหม่ที่กำลังเกิดขึ้น “Scope 4” – Eco-Industry Research and Training Center

การปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่หลีกเลี่ยงได้
(Avoided Emissions: AE)
ในการบัญชีก๊าซเรือนกระจก:
ทำความเข้าใจแนวคิดใหม่ที่กำลังเกิดขึ้น “Scope 4”

Policy Lab: ศูนย์วิจัยและฝึกอบรมนิเวศวิทยาอุตสาหกรรม คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

(English Version Below)

ความเป็นมา

การมุ่งสู่การปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net-Zero) จำเป็นต้องอาศัยการบัญชีก๊าซเรือนกระจก (Greenhouse Gas: GHG) ที่ครอบคลุมรอบด้าน มาตรฐาน GHG Protocol ซึ่งพัฒนาร่วมกันโดยสถาบันทรัพยากรโลก (World Resources Institute: WRI) และสภาธุรกิจโลกเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (World Business Council for Sustainable Development: WBCSD) ได้แบ่งการปล่อยก๊าซเรือนกระจกขององค์กรออกเป็น Scope 1 (การปล่อยก๊าซโดยตรง) Scope 2 (การปล่อยก๊าซทางอ้อมจากพลังงานที่จัดซื้อ) และ Scope 3 (การปล่อยก๊าซทางอ้อมอื่น ๆ ตลอดห่วงโซ่คุณค่าขององค์กร) [1]

การบัญชีตาม Scope 1-3 เป็นแนวทางในการวัดปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่เกิดจากกิจกรรมขององค์กร แต่ในปัจจุบันเริ่มมีความสนใจมากขึ้นในการทำความเข้าใจว่าผลิตภัณฑ์และบริการมีส่วนช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่เกิดขึ้นภายนอกขอบเขตขององค์กรได้อย่างไร แนวคิดนี้เรียกว่า การปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่หลีกเลี่ยงได้ (Avoided Emissions: AE) ซึ่งมักถูกเรียกอย่างไม่เป็นทางการว่า “Scope 4”

การปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่หลีกเลี่ยงได้ (Avoided Emissions: AE)

การปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่หลีกเลี่ยงได้ (AE) คือ ผลเชิงบวกที่เกิดจากการเปรียบเทียบระหว่างปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของโซลูชันหนึ่ง กับสถานการณ์ทางเลือกที่มีแนวโน้มจะเกิดขึ้นมากที่สุด หากไม่มีการนำโซลูชันนั้นมาใช้ แนวทางนี้เป็นส่วนเสริมของกิจกรรมที่ช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทั้งทางตรงและทางอ้อมขององค์กรเอง ในขณะเดียวกันก็ช่วยป้องกันการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องรายอื่นด้วย [2]

การกำหนดนิยามโซลูชันด้านภูมิอากาศและขอบเขตของระบบ

ก่อนที่จะประเมินการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่หลีกเลี่ยงได้ องค์กรจำเป็นต้องกำหนดให้ชัดเจนถึงหน้าที่ของโซลูชัน ตลาดเป้าหมายหรือบริบทเชิงภูมิศาสตร์ และขอบเขตของระบบที่กำหนดว่าขั้นตอนใดของวัฏจักรชีวิตผลิตภัณฑ์จะถูกนำมารวมไว้ในการประเมิน แนวปฏิบัติของ WBCSD ปี 2025 เสนอโซลูชันด้านภูมิอากาศไว้ 2 ประเภท ได้แก่

โซลูชันตัวกลาง (Intermediary solutions) — สิ่งของ วัสดุ หรือชิ้นส่วนที่ทำให้สามารถผลิตหรือจัดหาผลิตภัณฑ์หรือบริการอื่นที่ปล่อยก๊าซเรือนกระจกน้อยลงได้ ตัวอย่างเช่น แบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้า (EV) ใบพัดกังหันลม สถานีชาร์จรถยนต์ไฟฟ้า และซอฟต์แวร์ระบุตำแหน่งทางภูมิศาสตร์เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์
โซลูชันสำหรับผู้ใช้ปลายทาง (End-use solutions) — สิ่งของหรือบริการที่ส่งผลเชิงบวกต่อภูมิอากาศ ซึ่งผู้ใช้ปลายทางนำไปใช้ในรูปแบบสุดท้าย ตัวอย่างเช่น รถยนต์ไฟฟ้า ปั๊มความร้อน แผงโซลาร์เซลล์ อาหารเสริมสำหรับสัตว์เพื่อลดการปล่อยก๊าซมีเทน ตัวเลือกระบบไฟส่องสว่างคาร์บอนต่ำ และซอฟต์แวร์เพื่อบริหารจัดการโครงข่ายไฟฟ้าสำหรับการชาร์จรถยนต์ไฟฟ้า

การตรวจสอบคุณสมบัติของโซลูชันด้านภูมิอากาศ

ก่อนการคำนวณและกล่าวอ้างการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่หลีกเลี่ยงได้ (AE) แนวปฏิบัติของ WBCSD ปี 2025 แนะนำให้โซลูชันด้านภูมิอากาศต้องผ่านเกณฑ์คุณสมบัติ 3 ด่าน (three eligibility gates) เพื่อให้มั่นใจว่าปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่หลีกเลี่ยงได้ที่รายงานนั้นมีความน่าเชื่อถือ ถูกต้องตามหลักวิทยาศาสตร์ และไม่ก่อให้เกิดความเข้าใจผิด

ด่านที่ 1 – ความน่าเชื่อถือของการดำเนินการด้านภูมิอากาศ (Climate action credibility): องค์กรควรมีกลยุทธ์ด้านภูมิอากาศที่น่าเชื่อถือ พร้อมเป้าหมายการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่สอดคล้อง หรืออยู่ระหว่างการปรับให้สอดคล้องกับหลักวิทยาศาสตร์ด้านภูมิอากาศและกรอบการดำเนินงานสุทธิเป็นศูนย์ที่ได้รับการยอมรับ
ด่านที่ 2 – ความสอดคล้องกับหลักวิทยาศาสตร์ด้านภูมิอากาศล่าสุด (Latest climate science alignment): โซลูชันด้านภูมิอากาศต้องอยู่บนพื้นฐานของข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ล่าสุดและแนวทางการลดผลกระทบที่ได้รับการยอมรับ โดยไม่สามารถกล่าวอ้างการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่หลีกเลี่ยงได้สำหรับโซลูชันที่เกี่ยวข้องกับการสำรวจ การขุดเจาะ การทำเหมือง การผลิต การจัดจำหน่าย หรือการจำหน่ายเชื้อเพลิงฟอสซิล
ด่านที่ 3 – ความชอบธรรมของการมีส่วนร่วม (Contribution legitimacy): โซลูชันด้านภูมิอากาศต้องสามารถแสดงให้เห็นถึงการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่วัดผลได้และมีนัยสำคัญ เมื่อเทียบกับสถานการณ์อ้างอิงที่เหมาะสม และการลดดังกล่าวต้องสามารถสืบย้อนกลับไปยังโซลูชันนั้นได้โดยตรง

การประเมินการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่หลีกเลี่ยงได้เชิงปริมาณ

แนวปฏิบัติของ WBCSD ปี 2025 เสนอวิธีการเชิงปริมาณ 5 ขั้นตอน สำหรับการประเมินการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่หลีกเลี่ยงได้ ของโซลูชันด้านภูมิอากาศที่ผ่านเกณฑ์คุณสมบัติทั้ง 3 ด่านแล้ว ได้แก่

ขั้นตอนที่ 1 – กำหนดกรอบเวลาในการประเมิน: องค์กรต้องกำหนดว่าจะคำนวณ AE ของโซลูชันแบบปีต่อปี (year-over-year) หรือแบบคาดการณ์ล่วงหน้า (forward-looking) โดยกรอบเวลาดังกล่าวควรสอดคล้องกับกรอบเวลาการรายงานการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของโซลูชันในบัญชีก๊าซเรือนกระจกขององค์กร
ขั้นตอนที่ 2 – กำหนดสถานการณ์อ้างอิง: สถานการณ์อ้างอิงขึ้นอยู่กับบริบทของการขายเป็นอย่างมาก โดยพิจารณาจากลักษณะการนำโซลูชันไปใช้งานและสถานการณ์ทางเลือกอื่นที่อาจเกิดขึ้นแทน ทั้งนี้สถานการณ์อ้างอิงจะต้องเป็นทางเลือกที่มีความเป็นไปได้มากที่สุดที่ถูกแทนที่ด้วยโซลูชันนั้นเสมอ
ขั้นตอนที่ 3 – ประเมินการปล่อยก๊าซเรือนกระจกตลอดวัฏจักรชีวิตของโซลูชันและสถานการณ์อ้างอิง: องค์กรประเมินการปล่อยก๊าซเรือนกระจกตลอดวัฏจักรชีวิตของทั้งโซลูชันและสถานการณ์อ้างอิง
ขั้นตอนที่ 4 – ประเมินการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่หลีกเลี่ยงได้ของโซลูชัน: องค์กรประมาณการผลต่างของปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกระหว่างโซลูชันกับสถานการณ์อ้างอิง โดยพิจารณาตลอดวัฏจักรชีวิตทั้งหมดของโซลูชัน
ขั้นตอนที่ 5 – ตรวจสอบความชอบธรรมของการมีส่วนร่วม: ผลการคำนวณจากขั้นตอนที่ 4 สามารถใช้ยืนยันความชอบธรรมของการมีส่วนร่วมของโซลูชันได้ โดยอ้างอิงตามข้อกำหนดคุณสมบัติของด่านที่ 3

บทสรุป

การปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่หลีกเลี่ยงได้ (AE) ช่วยเสริมความเข้าใจเกี่ยวกับผลกระทบด้านภูมิอากาศที่เกิดขึ้นนอกเหนือจากการปล่อยก๊าซเรือนกระจกขององค์กรเอง โดยคำนึงถึงการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่เกิดขึ้นได้จากโซลูชันด้านภูมิอากาศ แม้ว่า AE ควรถูกรายงานแยกต่างหากจากบัญชีก๊าซเรือนกระจก Scope 1-3 แต่แนวปฏิบัติของ WBCSD (2025) ได้เสนอกรอบการดำเนินงานที่มีโครงสร้างชัดเจน เพื่อสนับสนุนการกล่าวอ้าง AE ที่น่าเชื่อถือ โปร่งใส และมีพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์ ซึ่งมีส่วนช่วยผลักดันความพยายามด้านการลดคาร์บอนในวงกว้างต่อไป

เอกสารอ้างอิง

[1] World Resources Institute, & World Business Council for Sustainable Development. (2004). The Greenhouse Gas Protocol: A corporate accounting and reporting standard (Revised edition). https://ghgprotocol.org/corporate-standard

[2] World Business Council for Sustainable Development. (2025). Guidance on avoided emissions: Helping business drive innovation and scale solutions toward net zero (Version 2.0). WBCSD.

Avoided Emissions (AE) in Greenhouse Gas Accounting:
Understanding the Emerging Concept of “Scope 4”

Policy Lab: Eco-Industry Research and Training Center, Faculty of Environment and Resource Studies, Mahidol University

Background

Achieving net-zero emissions requires comprehensive greenhouse gas (GHG) accounting. The Greenhouse Gas (GHG) Protocol, developed jointly by the World Resources Institute (WRI) and the World Business Council for Sustainable Development (WBCSD), divides corporate emissions into Scope 1 (direct emissions), Scope 2 (indirect emissions from purchased energy) and Scope 3 (all other indirect emissions throughout an organization’s value chain) [1].

Scope 1-3 accounting is a way of measuring emissions from an organization’s activity, but there is a growing focus on understanding how products and services contribute to decreasing emissions outside the borders of the organization. This concept is called Avoided Emissions (AE) and is often informally referred to as “Scope 4.”

Avoided Emissions (AE)

Avoided Emissions (AE) are the positive effect resulting from a comparison between the greenhouse gas (GHG) emissions of a solution and a most likely, alternative situation where the solution would not be implemented. These options are complementary to activities that reduce an organization’s own direct and indirect emissions, while preventing emissions for other actors [2].

Defining Climate Solutions and System Boundaries

Before assessing avoided emissions, companies need to clearly define the function of the solution, the target market or geographical context, and the system boundary that determines which life cycle stages are included in the assessment. The WBCSD 2025 guidance suggests two types of climate solutions:

Intermediary solutions — items, materials or components that allow the manufacture or supply of other products or services with lower emissions. For example, electric vehicle (EV) batteries, blades for wind turbines, EV charging stations, and geo-location software to enhance solar installation.
End-use solutions — items or services with a positive climate impact that the end-user uses in its final form. For example, EVs, heat pumps, solar panels, animal feed supplements to reduce methane emissions, low-carbon lighting options, and software for optimizing the grid for EV charging.

Ensuring the Eligibility of Climate Solutions

Before calculating and making avoided emissions (AE) claims, the WBCSD 2025 guidance recommends that climate solutions pass three eligibility gates to ensure that reported avoided emissions are credible, scientifically sound, and not misleading.

Gate 1 – Climate action credibility: The organization should have a credible climate strategy with GHG emission reduction targets that are aligned, or in the process of being aligned, with climate science and acknowledged net-zero frameworks.
Gate 2 – Latest climate science alignment: The climate solution should be based on the latest scientific information and established mitigation approaches. Avoided emissions cannot be claimed for solutions connected to the exploration, extraction, mining, production, distribution or sale of fossil fuels.
Gate 3 – Contribution legitimacy: The climate solution needs to demonstrate measurable and significant GHG emission reductions relative to an appropriate reference scenario, and these reductions need to be directly traceable to the solution.

Assessing Avoided Emissions Quantitatively

The WBCSD 2025 guidance suggests the following five-step methodology for avoided emissions quantification for climate solutions that clear the three gates of eligibility:

Step 1 – Identify the assessment timeframe: The company determines whether to compute the AE of the solution on a year-over-year basis or forward-looking basis. The timing should match the reporting timeframe of the solution’s emissions in the company’s GHG inventory assessment.
Step 2 – Define the reference scenario: The reference scenario is strongly dependent on the context of sales, depending on the manner solutions will be employed and alternative scenarios that would occur instead. The reference scenario is always the most probable option that is replaced by the solution.
Step 3 – Assess the solution and reference lifecycle emissions: The organization evaluates the life cycle emissions of the solution and reference scenario.
Step 4 – Assess the solution’s avoided emissions: The company estimates the difference in emissions between the solution and the reference scenario, considering the whole life cycle of the solution.
Step 5 – Validate contribution legitimacy: The calculations performed in Step 4 can confirm the legitimacy of the contribution of the solution on the basis of the eligibility requirements of Gate 3.

Conclusion

Avoided emissions (AE) enhance the understanding of climate impacts beyond an organization’s own emissions by accounting for the emission reductions enabled by climate solutions. Although AE should be reported separately from Scope 1-3 GHG inventories, the WBCSD (2025) Guidance provides a structured framework to support credible, transparent, and science-based AE claims that contribute to wider decarbonization efforts.

References